Khi món ăn quen thuộc bỗng thấy khác đi

Có người kể rằng món mẹ nấu ngày xưa ngon hơn bây giờ, và thường cho rằng nguyên liệu đã đổi. Nhưng trong nhiều trường hợp, thứ đã thay đổi là chính người ăn chứ không phải món ăn.

Thay đổi theo tuổi

• Số lượng và độ nhạy của thụ thể giảm dần
• Khứu giác thường giảm nhiều hơn vị giác
• Diễn ra từ từ nên khó nhận ra
• Ảnh hưởng tới sự ngon miệng
• Là thay đổi bình thường của quá trình lão hoá

Vì khứu giác đóng góp phần lớn hương vị, giảm khứu giác làm món ăn nhạt đi nhiều hơn là giảm vị giác.

Hệ quả thực tế của việc giảm cảm nhận

• Có xu hướng nêm mặn hơn
• Có xu hướng cho nhiều đường hơn
• Ăn ít đi vì không thấy ngon
• Nguy cơ thiếu dinh dưỡng ở người cao tuổi
• Khó phát hiện thức ăn đã hỏng

Điểm cuối là vấn đề an toàn thực sự và ít được nói tới khi bàn về giác quan của người lớn tuổi.

Vai trò của nước bọt

• Cần để hoà tan các chất tạo vị
• Đưa chúng tới được thụ thể trên lưỡi
• Khô miệng làm giảm cảm nhận rõ rệt
• Nhiều loại thuốc gây khô miệng
• Uống đủ nước giúp cải thiện phần nào

Khô miệng là nguyên nhân thường gặp mà hay bị bỏ qua khi tìm lý do ăn không ngon.

Ảnh hưởng của thuốc

• Nhiều nhóm thuốc ảnh hưởng tới vị giác
• Có thể gây vị đắng hoặc vị kim loại
• Có thể gây khô miệng
• Thường hết khi ngừng thuốc
• Nên trao đổi với dược sĩ hoặc bác sĩ nếu gây khó chịu nhiều

Không tự ý ngừng thuốc vì lý do này mà nên trao đổi để tìm cách xử lý phù hợp.

Vấn đề răng miệng

• Viêm lợi và các vấn đề nha chu
• Nhiễm nấm miệng
• Răng giả không vừa
• Vệ sinh răng miệng kém
• Đều có thể làm thay đổi cảm nhận vị

Đây là nhóm nguyên nhân dễ xử lý nhất nên đáng được kiểm tra trước tiên.

Sau khi bị bệnh

• Nhiễm trùng đường hô hấp trên có thể ảnh hưởng khứu giác
• Phần lớn hồi phục dần
• Một số trường hợp kéo dài
• Có thể có giai đoạn ngửi thấy mùi bị méo đi
• Nếu kéo dài nên đi khám chuyên khoa

Giai đoạn ngửi thấy mùi méo mó trong quá trình hồi phục gây khó chịu nhiều nhưng thường là dấu hiệu dây thần kinh đang phục hồi.

Ảnh hưởng của trạng thái tinh thần

• Căng thẳng làm giảm sự ngon miệng ở nhiều người
• Trầm cảm thường kèm theo mất hứng thú với ăn uống
• Lo âu ảnh hưởng tới tiêu hoá
• Không phải vấn đề của giác quan mà của sự chú ý và hứng thú
• Cải thiện khi trạng thái tinh thần khá lên

Mất hứng thú với món ăn từng yêu thích là dấu hiệu đáng chú ý nếu kéo dài.

Khi thai nghén

• Cảm nhận mùi thường trở nên nhạy hơn
• Một số món quen thuộc bỗng gây khó chịu
• Xuất hiện thèm những thứ trước đây không thích
• Thường thay đổi theo giai đoạn thai kỳ
• Là hiện tượng phổ biến

Sự nhạy cảm tăng lên với mùi là một trong những thay đổi được mô tả nhiều nhất trong giai đoạn đầu thai kỳ.

Sau điều trị một số bệnh

• Một số phương pháp điều trị ảnh hưởng tới vị giác
• Có thể gây khô miệng kéo dài
• Ảnh hưởng tới khả năng ăn uống
• Cần được hỗ trợ về dinh dưỡng
• Nên trao đổi với bác sĩ điều trị

Đây là vấn đề cần được tính tới trong kế hoạch chăm sóc chứ không nên coi là chuyện phụ.

Những gì giúp cải thiện sự ngon miệng

• Dùng thảo mộc và gia vị thay vì chỉ tăng muối
• Chú ý nhiệt độ khi phục vụ
• Đa dạng kết cấu trong bữa
• Bày biện hấp dẫn
• Giữ vệ sinh răng miệng tốt
• Ăn cùng người khác khi có thể

Dùng gia vị thơm là cách tăng hương vị qua đường khứu giác mà không phải tăng muối.

Khi nào nên đi khám

• Mất vị hoặc mất mùi kéo dài
• Thay đổi đột ngột không rõ nguyên nhân
• Kèm theo sụt cân
• Ngửi thấy mùi không có thật
• Kèm theo các triệu chứng thần kinh khác

Thay đổi đột ngột luôn đáng chú ý hơn thay đổi từ từ, vì nó thường có nguyên nhân cụ thể tìm được.

Cách nhìn tổng thể

• Cảm nhận về thức ăn không cố định suốt đời
• Nó thay đổi theo nhiều yếu tố cùng lúc
• Một số thay đổi là bình thường
• Một số là dấu hiệu cần chú ý
• Biết phân biệt giúp phản ứng đúng

Món ăn ngày xưa ngon hơn đôi khi đúng theo nghĩa đen, nhưng lý do nằm ở người ăn chứ không ở nồi bếp.

Câu hỏi thường gặp