Suy giảm từ từ là loại khó nhận ra nhất

Người ta thường phát hiện mình nghe kém không phải vì tự nhận ra mà vì người nhà phàn nàn về âm lượng tivi. Đó là đặc điểm chung của mọi suy giảm giác quan diễn ra từ từ.

Vì sao khó tự nhận ra

• Quá trình diễn ra rất chậm
• Không có điểm so sánh với trước đây
• Não bù đắp bằng cách đoán từ bối cảnh
• Ta điều chỉnh hành vi mà không ý thức
• Tưởng mọi thứ vẫn như cũ

Sự bù đắp của não vừa là điều tốt vừa là lý do khiến vấn đề bị phát hiện muộn.

Cách não bù đắp

• Đoán từ ngữ cảnh khi nghe không rõ
• Dựa vào khẩu hình khi nghe kém
• Dùng trí nhớ về bố cục khi nhìn kém
• Dựa nhiều hơn vào các giác quan còn lại
• Hiệu quả nhưng tốn năng lượng

Điểm cuối giải thích vì sao mệt bất thường sau các buổi trò chuyện là một dấu hiệu sớm đáng chú ý.

Dấu hiệu gián tiếp của giảm thính lực

• Người nhà kêu tivi quá to
• Hỏi lại nhiều lần trong chỗ đông người
• Khó theo dõi cuộc trò chuyện nhiều người
• Bắt đầu tránh các buổi tụ họp
• Thấy kiệt sức sau các cuộc gặp
• Hiểu nhầm lời người khác

Việc bắt đầu tránh chỗ đông người thường bị hiểu là thay đổi tính cách trong khi thực ra là hệ quả của nghe kém.

Dấu hiệu gián tiếp của giảm thị lực

• Cần ánh sáng mạnh hơn để đọc
• Đưa sách ra xa hơn
• Đọc chậm hơn hoặc đọc ít đi
• Khó lái xe ban đêm
• Va vào đồ đạc hoặc hụt bậc
• Khó nhận ra người quen từ xa

Đọc ít đi thường được giải thích là do bận hoặc do không thích nữa, trong khi lý do thật là nó đã trở nên khó.

Dấu hiệu giảm khứu giác

• Món ăn nhạt nhẽo hơn trước
• Có xu hướng nêm đậm hơn
• Không nhận ra thức ăn hỏng
• Không nhận ra mùi trong nhà mà khách nhận ra
• Ăn ít đi và sụt cân

Sụt cân ở người cao tuổi đôi khi bắt nguồn từ việc ăn không còn ngon vì mất mùi.

Dấu hiệu giảm cảm giác ở bàn chân

• Cảm giác đi trên nền bông
• Đi kém vững trong bóng tối
• Không nhận ra vết thương ở bàn chân
• Tê bì hoặc kiến bò
• Tăng nguy cơ ngã

Không nhận ra vết thương ở bàn chân là rủi ro thật, nên kiểm tra bằng mắt hằng ngày trở thành cần thiết.

Vì sao phát hiện sớm quan trọng

• Một số nguyên nhân xử lý được nếu can thiệp kịp
• Thích nghi với thiết bị hỗ trợ dễ hơn khi bắt đầu sớm
• Tránh được các hệ quả thứ phát
• Giữ được sự tham gia vào đời sống xã hội
• Giảm nguy cơ tai nạn

Người bắt đầu dùng thiết bị trợ thính sớm thường thích nghi dễ hơn nhiều so với người đợi tới khi nghe rất kém.

Các hệ quả thứ phát

• Giảm giao tiếp dẫn tới cô lập xã hội
• Cô lập ảnh hưởng tới tâm trạng
• Giảm hoạt động dẫn tới giảm thể lực
• Giảm thị lực làm ngại ra khỏi nhà
• Một vấn đề kéo theo nhiều vấn đề khác

Chuỗi hệ quả này là lý do suy giảm giác quan ảnh hưởng tới chất lượng sống nhiều hơn bản thân nó gợi ý.

Vì sao người ta trì hoãn đi khám

• Nghĩ đó là chuyện tuổi tác không làm gì được
• Ngại thừa nhận mình đã già đi
• Ngại đeo thiết bị hỗ trợ
• Không thấy phiền vì đã quen dần
• Sợ nghe kết luận không mong muốn

Quan niệm rằng đây là chuyện tuổi tác không làm gì được là lý do phổ biến nhất và cũng sai nhất.

Vai trò của người thân

• Thường là người nhận ra trước
• Nên nói một cách tôn trọng
• Nêu sự việc cụ thể thay vì kết luận
• Đề nghị đi khám cùng
• Không biến thành chuyện chê trách

Nói rằng con thấy bố hay phải hỏi lại khi ở chỗ đông dễ được tiếp nhận hơn là nói rằng bố nghe kém rồi.

Kiểm tra định kỳ

• Thị lực và thính lực theo khuyến nghị cho từng độ tuổi
• Không chờ tới khi thấy vấn đề rõ
• Ghi lại kết quả để so sánh qua các năm
• Đi khám ngay khi có thay đổi đột ngột
• Kiểm tra cũng là cách yên tâm

Có kết quả từ các năm trước để so sánh giúp phát hiện xu hướng mà một lần đo đơn lẻ không cho thấy.

Dấu hiệu cần khám ngay

• Thay đổi đột ngột về thị lực hoặc thính lực
• Chỉ ở một bên
• Kèm đau, chóng mặt hoặc yếu liệt
• Thấy chớp sáng hoặc bóng che tầm nhìn
• Mất khứu giác đột ngột không do nghẹt mũi

Thay đổi đột ngột và triệu chứng một bên luôn đáng chú ý hơn thay đổi từ từ ở cả hai bên.

Cách nghĩ đúng

• Suy giảm theo tuổi là bình thường
• Nhưng không có nghĩa là không làm gì được
• Phát hiện sớm mở ra nhiều lựa chọn hơn
• Thiết bị hỗ trợ giúp giữ sự tham gia
• Môi trường điều chỉnh được để bù lại

Chấp nhận một sự thay đổi không đồng nghĩa với việc chịu đựng mọi hệ quả của nó.

Câu hỏi thường gặp