Giữ gìn giác quan qua năm tháng

Một phần suy giảm giác quan theo tuổi là không tránh khỏi. Nhưng một phần đáng kể đến từ các yếu tố tích luỹ mà ta có thể tác động được, và tác động sớm thì hiệu quả hơn nhiều.

Bảo vệ thính giác

• Tổn thương do tiếng ồn thường không hồi phục
• Dùng bảo hộ trong môi trường ồn
• Giữ âm lượng tai nghe vừa phải
• Nghỉ giữa các khoảng nghe
• Tránh tiếp xúc kéo dài với âm thanh lớn
• Nếu người bên cạnh nghe được tai nghe của bạn thì đã quá to

Thời gian tiếp xúc quan trọng không kém mức độ to, nên nghe lâu ở mức vừa cũng có thể gây hại.

Bảo vệ thị giác

• Kính chắn tia cực tím khi ra nắng
• Bảo hộ mắt khi làm việc có nguy cơ
• Nghỉ mắt khi làm việc với màn hình
• Đủ ánh sáng khi đọc
• Không tự ý dùng thuốc nhỏ mắt kéo dài

Màu tối của kính và khả năng chắn tia cực tím là hai chuyện độc lập, nên cần chọn theo thông số chứ không theo màu.

Thời gian ngoài trời cho trẻ

• Liên quan tới sự phát triển của mắt
• Có liên hệ với nguy cơ cận thị
• Nên là phần cố định của ngày
• Không thay thế được bằng hoạt động trong nhà
• Cùng với việc hạn chế nhìn gần liên tục

Đây là một trong những can thiệp có bằng chứng tốt nhất và cũng dễ thực hiện nhất với trẻ.

Bảo vệ khứu giác

• Tránh hít phải hoá chất mạnh
• Thông gió khi dùng sản phẩm tẩy rửa
• Điều trị các vấn đề mũi xoang kéo dài
• Bảo vệ đầu tránh chấn thương
• Không tự ý dùng thuốc nhỏ mũi kéo dài

Dùng thuốc co mạch nhỏ mũi kéo dài có thể gây phụ thuộc và làm vấn đề nặng thêm, nên cần hỏi dược sĩ.

Bảo vệ cảm giác ở tay chân

• Kiểm soát tốt các bệnh nền như đái tháo đường
• Tránh tư thế đè lên dây thần kinh kéo dài
• Bảo vệ tay chân khỏi chấn thương
• Giữ vận động để duy trì tuần hoàn
• Kiểm tra bàn chân định kỳ nếu có nguy cơ

Kiểm soát đường huyết tốt là một trong những biện pháp bảo vệ thần kinh ngoại biên hiệu quả nhất.

Yếu tố nguy cơ chung

• Hút thuốc ảnh hưởng tới nhiều giác quan
• Tăng huyết áp không kiểm soát
• Đái tháo đường không kiểm soát
• Một số loại thuốc có thể ảnh hưởng
• Chấn thương vùng đầu

Hút thuốc xuất hiện trong danh sách yếu tố nguy cơ của gần như mọi vấn đề giác quan.

Vai trò của lối sống chung

• Vận động đều đặn hỗ trợ tuần hoàn
• Chế độ ăn đa dạng
• Ngủ đủ
• Kiểm soát cân nặng
• Những việc tốt cho tim mạch thường cũng tốt cho giác quan

Điểm cuối là nguyên tắc hữu ích: mắt và tai đều phụ thuộc vào hệ mạch máu nhỏ, nên sức khoẻ tim mạch ảnh hưởng trực tiếp.

Về thực phẩm bổ sung

• Chế độ ăn đa dạng thường đủ cho phần lớn người
• Không tự ý dùng liều cao
• Một số trường hợp cụ thể có thể cần bổ sung
• Nên trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ
• Cẩn trọng với các quảng cáo về bảo vệ giác quan

Nhiều sản phẩm quảng cáo bảo vệ mắt và tai không có bằng chứng tương xứng với những gì họ hứa hẹn.

Kiểm tra định kỳ

• Thị lực theo khuyến nghị cho từng độ tuổi
• Thính lực khi có dấu hiệu hoặc theo khuyến nghị
• Kiểm tra mắt cho trẻ trước tuổi đi học
• Người có bệnh nền cần theo dõi sát hơn
• Ghi lại kết quả để so sánh qua các năm

Phát hiện sớm ở trẻ đặc biệt quan trọng vì thị giác đang trong giai đoạn phát triển.

Dấu hiệu cần khám ngay

• Thay đổi đột ngột về nhìn hoặc nghe
• Triệu chứng chỉ ở một bên
• Chớp sáng hoặc bóng che tầm nhìn
• Đau mắt hoặc đau tai
• Chóng mặt kèm giảm thính lực
• Mất khứu giác đột ngột không do nghẹt mũi

Ở một số tình huống, thời gian can thiệp tính bằng giờ, nên chờ xem có tự hết không là lựa chọn tốn kém.

Với trẻ em

• Kiểm tra thị lực và thính lực sớm
• Phát hiện sớm ảnh hưởng tới phát triển ngôn ngữ và học tập
• Bảo vệ thính giác khỏi âm thanh lớn
• Thời gian ngoài trời
• Chú ý các dấu hiệu bất thường trong sinh hoạt

Trẻ không tự biết mình nhìn kém hay nghe kém vì chúng không có gì để so sánh, nên người lớn phải chủ động.

Cách nghĩ dài hạn

• Tác động của các yếu tố là tích luỹ
• Bảo vệ sớm có giá trị hơn xử lý muộn
• Phần lớn biện pháp đơn giản và rẻ
• Giác quan là cách ta kết nối với thế giới
• Giữ chúng là giữ chất lượng sống lâu dài

Những gì làm ở tuổi ba mươi ảnh hưởng tới việc nghe được gì ở tuổi bảy mươi, và đó là lý do bắt đầu sớm có giá trị.

Câu hỏi thường gặp