Khi nhiều giác quan cùng suy giảm

Các giác quan không hoạt động độc lập mà bù đắp cho nhau liên tục. Khi hai giác quan cùng yếu đi, khó khăn không cộng lại mà nhân lên.

Cách các giác quan bù cho nhau

• Người nghe kém dựa vào nhìn khẩu hình
• Người nhìn kém dựa vào âm thanh để định hướng
• Cả hai dựa vào xúc giác và trí nhớ về bố cục
• Thăng bằng dùng cả mắt lẫn cảm giác cơ thể
• Mất một thì các kênh còn lại gánh thêm

Sự bù đắp này rất hiệu quả, và chính vì vậy mà việc mất kênh bù mới gây khó khăn lớn.

Khi mất cả nghe lẫn nhìn

• Không đọc được khẩu hình để bù cho nghe
• Không nghe được để bù cho nhìn
• Giao tiếp trở nên rất khó
• Định hướng trong không gian khó hơn nhiều
• Nguy cơ cô lập rất cao

Đây là tình trạng đòi hỏi cách tiếp cận riêng chứ không phải là hai vấn đề xử lý song song.

Tác động lên thăng bằng

• Thăng bằng dựa vào ba nguồn thông tin
• Tai trong, mắt và cảm giác từ cơ khớp
• Nhiều nguồn cùng yếu thì khả năng giữ vững giảm rõ
• Nguy cơ ngã tăng đáng kể
• Phòng ngã trở thành ưu tiên hàng đầu

Đây là lý do người cao tuổi có cả giảm thị lực lẫn giảm cảm giác bàn chân dễ ngã hơn nhiều.

Tác động lên giao tiếp

• Cần đến gần hơn khi nói
• Cần môi trường vừa yên tĩnh vừa đủ sáng
• Giao tiếp tốn nhiều thời gian hơn
• Dễ nản và dễ bỏ cuộc từ cả hai phía
• Cần sự kiên nhẫn có ý thức

Điểm thứ tư đáng chú ý: cả người nói lẫn người nghe đều dễ nản, nên giao tiếp giảm dần mà không ai chủ ý.

Cách giao tiếp hiệu quả hơn

• Chạm nhẹ để báo hiệu trước khi nói
• Đến gần và đối diện
• Bảo đảm đủ ánh sáng trên mặt người nói
• Tắt mọi nguồn ồn trước
• Nói chậm, rõ, câu ngắn
• Xác nhận lại xem đã hiểu chưa

Việc chạm nhẹ để báo hiệu tránh được tình huống người kia giật mình hoặc bỏ lỡ phần đầu câu.

Vai trò tăng lên của xúc giác

• Trở thành kênh thông tin quan trọng hơn
• Dấu nổi trên nút bấm và đồ dùng
• Phân biệt vật bằng hình dạng và kết cấu
• Tiếp xúc cũng là kênh giao tiếp
• Cần được tính tới khi bố trí không gian

Chuyển thông tin sang kênh xúc giác là chiến lược trung tâm khi cả nhìn lẫn nghe đều kém.

Môi trường nhất quán

• Mọi thứ có vị trí cố định
• Không thay đổi bố cục mà không báo
• Trí nhớ về không gian trở thành công cụ chính
• Đường đi quen thuộc không bị chắn
• Sự nhất quán quan trọng hơn sự gọn gàng

Một chiếc ghế bị dịch sang chỗ khác có thể là vật cản nguy hiểm với người dựa vào trí nhớ để đi lại.

Phòng ngã

• Ánh sáng đều và mạnh
• Tay vịn ở cầu thang và nhà tắm
• Bỏ thảm không cố định
• Lối đi thông thoáng
• Giày dép có độ bám
• Tập thăng bằng trong điều kiện an toàn

Tập thăng bằng vẫn có tác dụng ngay cả khi các giác quan đã giảm, vì cơ bắp và phản xạ cải thiện được.

Nguy cơ cô lập

• Giao tiếp khó nên người ta nói ít với họ
• Họ cũng ngại vì thấy làm phiền
• Rút dần khỏi các hoạt động
• Ảnh hưởng tới tâm trạng và nhận thức
• Cần được chủ động chống lại

Cô lập không xảy ra vì ai muốn thế, mà vì mỗi lần giao tiếp đều mất công nên tần suất giảm dần.

Chống lại sự cô lập

• Duy trì thăm hỏi đều đặn
• Dành thời gian thật thay vì ghé qua vội
• Gặp một người dễ hơn gặp cả nhóm
• Tiếp xúc cơ thể có ý nghĩa lớn
• Kể chuyện cho họ nghe về những gì đang diễn ra

Người mất cả nghe lẫn nhìn dễ mất liên hệ với thế giới bên ngoài, nên việc kể lại tin tức gia đình có giá trị lớn.

Ảnh hưởng tới nhận thức

• Thiếu kích thích ảnh hưởng tới hoạt động trí óc
• Giao tiếp ít làm giảm sự tham gia
• Dễ bị đánh giá nhầm là suy giảm trí nhớ
• Cần phân biệt khó nghe với không hiểu
• Cải thiện giác quan có thể cải thiện cả biểu hiện nhận thức

Người không nghe rõ câu hỏi có thể trả lời sai và bị đánh giá nhầm là lẫn, nên cần kiểm tra giác quan trước khi kết luận.

Với người chăm sóc

• Công việc đòi hỏi nhiều kiên nhẫn
• Cần được hỗ trợ và có khoảng nghỉ
• Học các kỹ thuật giao tiếp phù hợp
• Kết nối với các nguồn hỗ trợ chuyên môn
• Không tự gánh một mình

Người chăm sóc kiệt sức không giúp được ai, nên việc giữ sức cho chính mình là phần của công việc.

Cách nghĩ đúng

• Đây là tình trạng riêng chứ không phải hai vấn đề cộng lại
• Cần cách tiếp cận riêng
• Xúc giác và sự nhất quán là hai chỗ dựa chính
• Duy trì kết nối là ưu tiên hàng đầu
• Nhiều điều chỉnh đơn giản có tác động lớn

Điều người trong hoàn cảnh này sợ nhất thường không phải là mất giác quan mà là mất liên hệ với những người quanh mình.

Câu hỏi thường gặp