Khi giác quan gửi tín hiệu sai — các hiện tượng thường gặp

Nghe thấy tiếng chuông mà không có ai gọi, cảm thấy điện thoại rung trong túi rỗng, thấy những đốm nhỏ trôi qua tầm nhìn. Những hiện tượng này khá phổ biến và phần lớn có lời giải thích hợp lý.

Vì sao giác quan có thể tạo tín hiệu sai

• Hệ giác quan luôn có hoạt động nền
• Não liên tục diễn giải để tìm ý nghĩa
• Nó có xu hướng tìm ra mẫu quen thuộc
• Đôi khi tìm ra mẫu ở nơi không có
• Đây là cái giá của một hệ thống rất nhạy

Một hệ thống thà báo động nhầm còn hơn bỏ sót nguy hiểm sẽ tất yếu có những lần báo nhầm.

Tiếng kêu trong tai

• Rất phổ biến, nhiều người từng trải qua
• Thường xuất hiện sau tiếp xúc âm thanh lớn
• Rõ hơn khi môi trường yên tĩnh
• Không to lên mà chỉ nổi bật hơn
• Kéo dài thì nên đi khám

Tiếng kêu sau một buổi nhạc lớn là dấu hiệu tế bào thính giác đã bị quá tải và nên được coi là cảnh báo.

Cảm giác điện thoại rung

• Cảm thấy rung khi điện thoại không rung
• Rất phổ biến ở người dùng điện thoại nhiều
• Được cho là do não diễn giải kích thích nhỏ trên da
• Thành tín hiệu mà nó đang chờ đợi
• Giảm đi khi giảm mức độ mong chờ thông báo

Hiện tượng này là ví dụ rõ cho thấy kỳ vọng ảnh hưởng tới điều ta cảm nhận được.

Nghe thấy tên mình trong đám đông

• Đôi khi tưởng nghe thấy tên mình
• Não luôn quét nền tìm thông tin quan trọng
• Tên riêng là một trong những tín hiệu ưu tiên
• Nên dễ được nhận ra nhầm
• Là mặt trái của một cơ chế hữu ích

Khả năng nhận ra tên mình giữa tiếng ồn rất hữu ích, và những lần nhầm là cái giá của nó.

Các đốm trôi trong tầm nhìn

• Thấy rõ nhất khi nhìn nền sáng đồng nhất
• Di chuyển theo mắt rồi trôi chậm lại
• Khá thường gặp và thường lành tính
• Tăng dần theo tuổi
• Não học cách bỏ qua chúng theo thời gian

Người mới nhận ra chúng thường rất khó chịu, nhưng phần lớn quen dần và thôi để ý.

Khi nào đốm trôi đáng lo

• Xuất hiện đột ngột với số lượng nhiều
• Kèm theo các chớp sáng
• Kèm theo cảm giác có bóng che một phần tầm nhìn
• Kèm giảm thị lực
• Các dấu hiệu này cần khám mắt ngay

Nhóm dấu hiệu này cần được khám cấp, không nên chờ xem có tự hết không.

Cảm giác kiến bò trên da

• Cảm giác tê rần hoặc như có gì bò
• Thường do tư thế đè lên dây thần kinh
• Hết nhanh khi đổi tư thế
• Nếu tái diễn thường xuyên thì nên khám
• Đặc biệt khi ở một vùng cố định

Cảm giác này lặp lại ở cùng một vùng mà không liên quan tới tư thế là điều đáng được kiểm tra.

Cảm giác ngã khi sắp ngủ

• Giật mình như hụt chân lúc thiếp đi
• Rất phổ biến
• Xảy ra ở giai đoạn chuyển tiếp vào giấc ngủ
• Thường lành tính
• Hay gặp hơn khi mệt hoặc căng thẳng

Hiện tượng này gặp ở phần lớn người và thường tăng lên trong giai đoạn thiếu ngủ.

Mùi không có thật

• Ngửi thấy mùi khi không có nguồn
• Hoặc mùi quen thuộc bị méo đi
• Có thể xuất hiện khi khứu giác đang hồi phục
• Cũng có thể có nguyên nhân khác
• Kéo dài thì nên đi khám

Khác với các hiện tượng khác trong danh sách này, mùi không có thật kéo dài đáng được khám sớm hơn.

Nguyên tắc chung để tự đánh giá

• Xuất hiện đột ngột đáng chú ý hơn xuất hiện từ từ
• Chỉ ở một bên đáng chú ý hơn cả hai bên
• Kèm triệu chứng khác thì cần khám
• Ảnh hưởng tới sinh hoạt thì nên khám
• Kéo dài không giảm thì nên khám

Năm tiêu chí này áp dụng được cho gần như mọi loại triệu chứng giác quan.

Những gì làm các hiện tượng này rõ hơn

• Thiếu ngủ
• Căng thẳng kéo dài
• Môi trường quá yên tĩnh trong trường hợp ù tai
• Tập trung theo dõi chúng
• Lo lắng về ý nghĩa của chúng

Việc theo dõi sát các triệu chứng này thường làm chúng nổi bật hơn chứ không giúp gì.

Cách nghĩ cân bằng

• Phần lớn các hiện tượng này khá phổ biến
• Không có nghĩa là bỏ qua hoàn toàn
• Biết các dấu hiệu cần khám là đủ
• Lo lắng quá mức làm chúng rõ hơn
• Khi không chắc thì đi khám thay vì tự tra cứu

Biết ranh giới giữa hiện tượng thường gặp và dấu hiệu cần khám giúp vừa không chủ quan vừa không lo lắng quá mức.

Câu hỏi thường gặp