Đau không tỷ lệ thuận với mức độ tổn thương

Một vết giấy cắt ở ngón tay có thể đau hơn một vết bầm lớn ở đùi. Người bị thương nặng trong tai nạn đôi khi không thấy đau cho tới nhiều phút sau. Những nghịch lý này cho thấy đau không phải một phép đo đơn giản.

Đau không phải là tín hiệu thô

• Có các thụ thể phát hiện kích thích gây hại
• Nhưng tín hiệu đó không tự nó là đau
• Não phải xử lý và diễn giải
• Kết quả của quá trình đó mới là cảm giác đau
• Nhiều yếu tố tham gia vào quá trình này

Sự phân biệt giữa tín hiệu và trải nghiệm là điểm mấu chốt để hiểu mọi hiện tượng còn lại.

Những gì ảnh hưởng tới mức độ đau

• Sự chú ý đang ở đâu
• Trạng thái cảm xúc
• Kỳ vọng về mức độ đau
• Bối cảnh và ý nghĩa của tổn thương
• Trải nghiệm trong quá khứ
• Mức độ mệt mỏi

Cùng một kích thích gây ra mức đau rất khác nhau tuỳ vào những yếu tố này.

Vai trò của sự chú ý

• Tập trung vào việc khác làm giảm cảm nhận đau
• Chú ý vào chỗ đau làm nó rõ hơn
• Đây là lý do trẻ quên đau khi được đánh lạc hướng
• Cũng là cơ sở của một số kỹ thuật ứng phó
• Không có nghĩa là đau không thật

Điểm cuối rất quan trọng: đau giảm khi phân tán chú ý không chứng minh rằng nó chỉ là do nghĩ nhiều.

Phân bố thần kinh không đều

• Đầu ngón tay và môi có mật độ rất cao
• Nên tổn thương nhỏ ở đó vẫn rất đau
• Vùng lưng và đùi thì thưa hơn
• Tổn thương lớn hơn mà đau ít hơn
• Đây là lý do của nghịch lý quen thuộc

Vết giấy cắt đau đến vậy vì nó xảy ra ở một trong những vùng dày thần kinh nhất trên cơ thể.

Khi tổn thương nặng mà không thấy đau ngay

• Trong tình huống nguy hiểm cơ thể ưu tiên việc thoát thân
• Tín hiệu đau bị ức chế tạm thời
• Đau xuất hiện khi đã an toàn
• Cơ chế này có ý nghĩa sinh tồn
• Cho thấy hệ thống có thể tự điều chỉnh

Người bị thương trong tai nạn thường chỉ thấy đau sau khi đã ra được chỗ an toàn.

Đau cấp tính và đau mạn tính

• Đau cấp là tín hiệu cảnh báo tổn thương
• Có ích và thường hết khi lành
• Đau mạn kéo dài sau khi tổn thương đã lành
• Lúc này bản thân đau là vấn đề
• Cần cách tiếp cận khác hẳn

Coi đau mạn tính như đau cấp kéo dài dẫn tới cách xử lý không phù hợp và thường không hiệu quả.

Đau mạn tính và hệ thần kinh nhạy cảm hoá

• Hệ thần kinh có thể trở nên nhạy hơn theo thời gian
• Kích thích nhẹ cũng gây đau
• Vùng đau có thể lan rộng
• Không phải do tổn thương nặng thêm
• Mà do cách hệ thống xử lý đã thay đổi

Hiểu điều này giúp giải thích vì sao hình ảnh chẩn đoán đôi khi không tương ứng với mức độ đau.

Khi không tìm thấy nguyên nhân

• Đau vẫn là trải nghiệm thật
• Không tìm thấy trên hình ảnh không có nghĩa là tưởng tượng
• Công cụ chẩn đoán có giới hạn
• Nghi ngờ người bệnh làm tình trạng nặng thêm
• Cần được tiếp cận nghiêm túc

Cảm giác không được tin là một trong những điều người đau mạn tính mô tả là nặng nề nhất.

Yếu tố cảm xúc

• Lo lắng làm tăng cảm nhận đau
• Đau kéo dài gây lo lắng
• Tạo thành vòng lặp
• Trầm cảm và đau mạn tính thường đi cùng nhau
• Xử lý cả hai mặt hiệu quả hơn chỉ một

Điều này không có nghĩa đau là do tâm lý mà là cảm xúc tham gia vào cách hệ thần kinh xử lý tín hiệu.

Sự khác nhau giữa các cá nhân

• Ngưỡng đau khác nhau đáng kể
• Cùng thủ thuật gây mức đau rất khác nhau
• Phụ thuộc vào di truyền và trải nghiệm
• Không thể so sánh đau giữa hai người
• Nên tin vào mô tả của người trong cuộc

Không có cách đo đau khách quan, nên lời kể của người bệnh vẫn là nguồn thông tin chính.

Những gì thường giúp được

• Vận động phù hợp thay vì bất động hoàn toàn
• Ngủ đủ
• Kỹ thuật thư giãn
• Hoạt động có ý nghĩa để chuyển chú ý
• Hiểu về cơ chế đau
• Hỗ trợ từ người xung quanh

Với đau mạn tính, nằm bất động thường làm tình trạng xấu đi chứ không tốt lên.

Về thuốc giảm đau

• Có vai trò nhất định tuỳ tình huống
• Không phải giải pháp duy nhất
• Với đau mạn tính cần cách tiếp cận nhiều mặt
• Không tự ý dùng kéo dài
• Trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ về lựa chọn phù hợp

Với đau kéo dài, kế hoạch nhiều thành phần thường cho kết quả tốt hơn chỉ dựa vào thuốc.

Khi nào cần đi khám

• Đau dữ dội xuất hiện đột ngột
• Đau kéo dài không rõ nguyên nhân
• Đau kèm sốt, sụt cân hoặc yếu liệt
• Đau ảnh hưởng rõ tới sinh hoạt và giấc ngủ
• Đau thay đổi tính chất so với trước

Thay đổi tính chất của một cơn đau quen thuộc là dấu hiệu đáng chú ý không kém đau mới xuất hiện.

Câu hỏi thường gặp