Nhiều người đến tuổi trưởng thành mới nhận ra rằng mình không phải khó tính, mà chỉ đơn giản là có ngưỡng kích thích thấp hơn phần lớn người xung quanh. Nhận ra điều đó thay đổi cách họ sắp xếp cuộc sống.
Những dấu hiệu nhận ra ở bản thân
- Thấy kiệt sức sau các sự kiện đông người
- Cần thời gian một mình để phục hồi
- Khó tập trung trong môi trường nhiều tiếng động
- Nhận ra những chi tiết mà người khác bỏ qua
- Nhạy với ánh sáng, mùi hoặc kết cấu nhất định
- Thấy quá tải khi phải làm nhiều việc cùng lúc
Điểm thứ tư đáng chú ý: cùng một độ nhạy vừa là gánh nặng vừa là lợi thế tuỳ hoàn cảnh.
Vì sao nhiều người không nhận ra sớm
- Tưởng ai cũng trải nghiệm như mình
- Đã quen với việc chịu đựng từ nhỏ
- Được dạy rằng không nên làm quá
- Học cách che giấu phản ứng
- Chỉ thấy hậu quả là mệt mà không hiểu vì sao
Phát hiện ra rằng người khác không thấy phiền với thứ mình thấy phiền thường là khoảnh khắc thay đổi cách nhìn.
Chi phí của việc che giấu
- Cố tỏ ra bình thường rất tốn sức
- Tích luỹ thành kiệt sức
- Dẫn tới né tránh các tình huống xã hội
- Làm người khác không hiểu nhu cầu thật
- Nói ra thường dễ hơn là gắng chịu
Nhiều người phát hiện rằng nói thẳng về nhu cầu của mình được đón nhận tốt hơn nhiều so với họ lo sợ.
Môi trường làm việc
- Văn phòng mở là môi trường khó
- Tiếng nói chuyện gây nhiễu nhiều nhất
- Tai nghe chống ồn là công cụ hữu ích
- Chỗ ngồi xa lối đi và khu vực đông người
- Xin những khoảng làm việc ở nơi yên tĩnh
- Sắp việc cần tập trung vào giờ vắng
Sắp xếp việc đòi hỏi tập trung vào đầu giờ sáng khi văn phòng còn vắng là chiến lược đơn giản mà hiệu quả.
Cách nêu nhu cầu với nơi làm việc
- Nêu nhu cầu cụ thể thay vì nói chung chung
- Đề nghị giải pháp chứ không chỉ nêu vấn đề
- Nhấn mạnh vào kết quả công việc
- Bắt đầu bằng những điều chỉnh nhỏ
- Nhiều điều chỉnh không tốn gì cho tổ chức
Đề nghị cụ thể như xin đổi chỗ ngồi thường được chấp nhận dễ hơn là một cuộc trò chuyện về đặc điểm cá nhân.
Sắp xếp một ngày
- Không dồn quá nhiều hoạt động nhiều kích thích vào một ngày
- Chừa khoảng nghỉ giữa các cuộc hẹn
- Dự trù thời gian phục hồi sau sự kiện lớn
- Làm việc cần tập trung vào lúc năng lượng cao nhất
- Chấp nhận rằng mình cần nhiều khoảng nghỉ hơn
Chừa một khoảng trống sau một buổi họp lớn hiệu quả hơn là cố nhồi thêm một việc vào đó.
Không gian ở nhà
- Có một chỗ ít kích thích để rút về
- Ánh sáng điều chỉnh được
- Giảm âm vang bằng thảm và rèm
- Không gian gọn gàng về mặt thị giác
- Thoả thuận với người nhà về thời gian yên tĩnh
Có một góc riêng được cả nhà tôn trọng là điều chỉnh có giá trị lớn nhất với nhiều người.
Trong các tình huống xã hội
- Đến sớm khi còn ít người
- Chọn chỗ ngồi ở rìa hoặc gần lối ra
- Ra ngoài vài phút khi cần
- Không cần ở lại tới cuối
- Gặp gỡ nhóm nhỏ thay vì đông người
Đến sớm giúp làm quen với không gian trước khi nó trở nên đông đúc, và điều đó dễ hơn nhiều so với bước vào giữa đám đông.
Với người thân
- Giải thích nhu cầu của mình một cách cụ thể
- Cho biết rằng rút lui không phải là từ chối họ
- Thoả thuận tín hiệu khi cần khoảng lặng
- Đề xuất hình thức gặp gỡ phù hợp hơn
- Phần lớn người thân sẽ điều chỉnh khi hiểu
Điểm thứ hai quan trọng: người thân dễ hiểu nhầm việc rút lui là sự lạnh nhạt với chính họ.
Mặt lợi của độ nhạy cao
- Nhận ra chi tiết mà người khác bỏ qua
- Nhạy với trạng thái cảm xúc của người khác
- Làm tốt những việc đòi hỏi tinh tế
- Đánh giá được chất lượng ở mức chi tiết
- Là lợi thế trong nhiều lĩnh vực
Nhiều công việc đòi hỏi sự tinh tế về giác quan lại phù hợp đặc biệt với người có ngưỡng nhạy cao.
Những gì nên tránh
- Tự trách vì không chịu được như người khác
- Cố ép mình vào môi trường không phù hợp lâu dài
- Bỏ qua dấu hiệu quá tải cho tới khi kiệt sức
- Coi nhu cầu nghỉ là sự yếu đuối
- Cô lập hoàn toàn để tránh kích thích
Điểm cuối là cái bẫy: tránh hoàn toàn dẫn tới cô lập, mà cô lập lại tạo ra vấn đề khác.
Cách nghĩ cân bằng
- Đây là đặc điểm chứ không phải khiếm khuyết
- Sắp xếp môi trường hiệu quả hơn ép bản thân
- Cần nhiều khoảng nghỉ hơn là chuyện bình thường
- Biết giới hạn của mình là một lợi thế
- Sống phù hợp với mình cho kết quả tốt hơn là sống theo chuẩn chung
Hiểu cách hệ giác quan của mình hoạt động cho phép thiết kế một cuộc sống vừa vặn thay vì liên tục cố chống lại chính mình.
Câu hỏi thường gặp
Nhạy cảm với kích thích có phải là vấn đề cần chữa không?
Không nhất thiết. Nó là một đặc điểm, và việc cần làm thường là sắp xếp môi trường phù hợp chứ không phải thay đổi bản thân.
Làm việc ở văn phòng mở thì sao?
Đó là môi trường khó với nhiều người nhạy cảm. Tai nghe chống ồn, chỗ ngồi xa lối đi và các khoảng làm việc ở nơi yên tĩnh là những điều chỉnh thường giúp được.
Có nên nói với nơi làm việc không?
Tuỳ môi trường. Thường hiệu quả hơn khi nêu nhu cầu cụ thể như cần chỗ ngồi yên tĩnh, thay vì nói về đặc điểm cá nhân một cách chung chung.
Vì sao sau các sự kiện xã hội lại kiệt sức?
Vì việc xử lý nhiều kích thích cùng lúc và duy trì sự tương tác tiêu tốn năng lượng thật. Cần thời gian yên tĩnh sau đó để phục hồi là chuyện bình thường.