Khi ai đó nói không sao đâu bằng một giọng nhất định, ta biết ngay là có sao. Thông tin đó không nằm trong ba từ vừa nghe mà nằm trong cách chúng được phát ra.
Những gì giọng nói truyền tải
- Trạng thái cảm xúc
- Mức độ chắc chắn về điều đang nói
- Thái độ với người nghe
- Mức độ mệt mỏi
- Một phần thông tin về tuổi và giới
- Đôi khi cả tình trạng sức khoẻ
Người quen nhận ra tâm trạng của nhau chỉ qua một tiếng chào, trước khi bất kỳ nội dung nào được trao đổi.
Các thành phần của cách nói
- Cao độ và sự biến thiên của nó
- Tốc độ nói
- Âm lượng
- Vị trí và độ dài của các khoảng ngắt
- Trọng âm đặt vào từ nào
- Chất giọng nói chung
Chỉ cần đổi từ được nhấn trong một câu là ý nghĩa của cả câu chuyển hẳn, dù từ ngữ không đổi chút nào.
Khi lời nói và giọng nói mâu thuẫn
- Người nghe thường tin vào giọng nói
- Cảm nhận này xảy ra rất nhanh
- Thường trước khi kịp phân tích nội dung
- Tạo cảm giác có gì đó không ổn
- Dù không giải thích được là gì
Cảm giác lấn cấn khi nghe ai đó nói mà không tin được thường bắt nguồn từ sự lệch pha này.
Vì sao tin nhắn dễ gây hiểu lầm
- Mất hoàn toàn phần thông tin giọng nói
- Câu trung tính bị đọc theo tâm trạng người đọc
- Sự ngắn gọn dễ bị hiểu thành lạnh nhạt
- Biểu tượng cảm xúc ra đời để bù phần thiếu
- Nhưng không thay thế được hoàn toàn
Rất nhiều mâu thuẫn không cần thiết bắt nguồn từ việc một tin nhắn ngắn bị đọc bằng giọng mà người viết không hề có.
Khoảng lặng trong hội thoại
- Mang nhiều ý nghĩa như lời nói
- Khoảng ngắt trước câu trả lời nói lên nhiều điều
- Độ dài chấp nhận được khác nhau giữa các văn hoá
- Vội lấp khoảng lặng có thể làm mất thông tin
- Để im lặng một chút thường khiến người kia nói thêm
Điểm cuối là kỹ thuật lắng nghe rất hiệu quả mà hầu như ai cũng có thể áp dụng ngay.
Tốc độ nói
- Nói nhanh thường gắn với phấn khích hoặc lo lắng
- Nói chậm gắn với suy nghĩ hoặc mệt mỏi
- Nội dung phức tạp cần nói chậm hơn
- Người nghe kém cần tốc độ vừa phải
- Quá chậm lại gây khó chịu
Thứ giúp người nghe hiểu không phải tốc độ tuyệt đối mà là các khoảng ngắt đúng chỗ giữa các ý.
Nói với người nghe kém
- Nói rõ hơn thay vì nói to hơn
- Quay mặt về phía người nghe
- Không che miệng khi nói
- Giảm nguồn ồn xung quanh
- Diễn đạt lại thay vì lặp y nguyên
- Kiên nhẫn và không tỏ ra phiền
Hét lên làm biến dạng phát âm nên thường khiến người nghe kém càng khó hiểu hơn.
Trẻ nhỏ và giọng nói
- Nhận ra cảm xúc qua ngữ điệu trước khi hiểu từ
- Phản ứng với giọng người thân từ rất sớm
- Người lớn tự động đổi cách nói khi nói với trẻ
- Cách nói này giúp trẻ học ngôn ngữ
- Nói chuyện trực tiếp với trẻ quan trọng hơn cho nghe từ thiết bị
Số lượng lời nói trực tiếp mà trẻ nghe được có liên hệ rõ với sự phát triển vốn từ của chúng.
Giọng nói qua điện thoại
- Mất phần thông tin từ nét mặt
- Dải tần bị cắt bớt làm giọng khác đi
- Khó nghe hơn với người giảm thính lực
- Cần nói rõ hơn so với nói trực tiếp
- Các khoảng lặng khó diễn giải hơn
Không thấy được người kia đang gật đầu hay nhíu mày là lý do các cuộc gọi dễ gây hiểu lầm hơn gặp mặt.
Chăm sóc giọng nói
- Uống đủ nước
- Tránh nói to kéo dài
- Nghỉ giọng khi thấy khàn
- Hạn chế hắng giọng thường xuyên
- Khàn tiếng kéo dài nên đi khám
Khàn tiếng kéo dài quá vài tuần không rõ nguyên nhân là dấu hiệu nên được kiểm tra chứ không nên chờ tự khỏi.
Lắng nghe cả phần âm thanh
- Chú ý tới cách nói chứ không chỉ nội dung
- Nhận ra khi có sự ngập ngừng
- Nhận ra khi giọng thay đổi
- Hỏi thêm khi cảm thấy có gì chưa nói ra
- Đây là phần lớn của việc lắng nghe thật sự
Câu hỏi đơn giản như em thấy giọng anh có vẻ mệt thường mở ra những điều mà câu hỏi trực tiếp không lấy được.
Cách nghĩ tổng thể
- Giọng nói là một kênh thông tin đầy đủ song song với từ ngữ
- Ta đọc nó liên tục mà không ý thức
- Chú ý tới nó cải thiện cả nói lẫn nghe
- Và giải thích nhiều hiểu lầm trong giao tiếp
- Đây là kỹ năng luyện được
Nhận ra rằng mình đang nói bằng hai kênh cùng lúc làm thay đổi cách chuẩn bị cho những cuộc trò chuyện quan trọng.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao cùng một câu nói lại hiểu khác nhau?
Vì ngữ điệu, tốc độ và trọng âm thay đổi ý nghĩa. Người nghe thường tin vào cách nói hơn là vào nội dung từ ngữ khi hai thứ mâu thuẫn.
Vì sao nói qua tin nhắn dễ gây hiểu lầm?
Vì mất hoàn toàn phần thông tin từ giọng nói. Câu trung tính có thể bị đọc thành lạnh nhạt hoặc gắt gỏng tuỳ tâm trạng người đọc.
Nói chậm có làm người nghe hiểu hơn không?
Thường là có, nhất là với nội dung phức tạp hoặc với người nghe kém. Nhưng quá chậm lại gây khó chịu, nên cần kèm theo các khoảng ngắt hợp lý.
Trẻ nhỏ học được gì từ giọng nói?
Rất nhiều. Trước khi hiểu từ ngữ, trẻ đã nhận ra cảm xúc qua ngữ điệu, và cách người lớn nói với trẻ ảnh hưởng tới việc học ngôn ngữ.