Khi khứu giác thay đổi — nhận biết và ứng phó

Khứu giác là giác quan ít được để ý nhất cho tới khi nó mất đi. Lúc đó người ta mới nhận ra nó tham gia vào bao nhiêu việc trong một ngày bình thường.

Các dạng rối loạn khứu giác

• Mất hoàn toàn khả năng ngửi
• Giảm khả năng ngửi ở các mức độ
• Mùi quen thuộc bị cảm nhận méo đi
• Ngửi thấy mùi khi không có nguồn
• Nhạy cảm quá mức với mùi

Dạng mùi bị méo thường gây khó chịu hơn cả mất hẳn, vì thức ăn quen thuộc trở nên gớm ghiếc.

Nguyên nhân thường gặp

• Nghẹt mũi do viêm hoặc dị ứng
• Sau nhiễm trùng đường hô hấp trên
• Polyp mũi và các vấn đề cấu trúc
• Chấn thương vùng đầu
• Một số loại thuốc
• Một số bệnh lý thần kinh
• Tuổi tác

Nhiều nguyên nhân trong danh sách này xử lý được, nên việc đi khám để xác định là bước quan trọng.

Phân biệt tạm thời và kéo dài

• Do nghẹt mũi thì hồi phục khi hết nghẹt
• Sau nhiễm trùng thì thường hồi phục dần
• Quá trình có thể mất nhiều tuần tới nhiều tháng
• Một số trường hợp kéo dài hơn
• Không tự chẩn đoán mà nên đi khám

Sự khác nhau giữa tắc nghẽn đường dẫn và tổn thương tế bào cảm nhận quyết định tiên lượng, và chỉ khám mới xác định được.

Tác động lên ăn uống

• Món ăn trở nên nhạt nhẽo
• Chỉ còn nhận ra các vị cơ bản
• Mất hứng thú với việc ăn
• Nguy cơ ăn ít đi và thiếu chất
• Hoặc ngược lại là nêm mặn ngọt quá tay

Hai hướng lệch này đều đáng chú ý và đều cần được theo dõi ở người mất khứu giác lâu dài.

Những rủi ro về an toàn

• Không phát hiện được khói
• Không phát hiện được rò rỉ khí gas
• Không nhận ra thức ăn đã hỏng
• Không nhận ra mùi cháy khét
• Đây là phần nghiêm trọng nhất

Mất khứu giác là mất một hệ thống cảnh báo, và hệ thống đó cần được thay thế bằng thiết bị.

Bù lại bằng biện pháp khác

• Lắp thiết bị báo khói và kiểm tra pin định kỳ
• Cân nhắc thiết bị báo rò khí
• Ghi ngày lên thực phẩm khi mở
• Dựa vào hạn dùng thay vì vào mùi
• Nhờ người khác kiểm tra khi không chắc
• Dùng bếp có tính năng tự ngắt

Chuyển từ dựa vào mùi sang dựa vào ngày tháng là thay đổi thói quen quan trọng nhất.

Giữ cho bữa ăn vẫn thú vị

• Chú trọng vào kết cấu và nhiệt độ
• Tận dụng các vị cơ bản còn cảm nhận được
• Dùng vị chua và cay để tạo cảm giác
• Đa dạng màu sắc và cách bày biện
• Ăn cùng người khác để bữa ăn có ý nghĩa xã hội

Cảm giác cay và tê không đi qua khứu giác nên chúng vẫn còn nguyên và có thể được tận dụng.

Tác động tâm lý

• Mất một nguồn niềm vui hằng ngày
• Mất kênh gợi ký ức và cảm xúc
• Cảm giác tách biệt với môi trường
• Lo lắng về an toàn
• Người xung quanh thường không hiểu mức độ ảnh hưởng

Điểm cuối làm tình trạng nặng thêm: người khác coi đó là chuyện nhỏ nên người mắc phải ít được cảm thông.

Khi mùi bị méo

• Món quen thuộc trở nên khó chịu
• Có thể xuất hiện trong giai đoạn hồi phục
• Thường giảm dần theo thời gian
• Tránh tạm thời những món gây khó chịu nhất
• Thử lại sau một thời gian

Giai đoạn này gây nản lòng nhưng với nhiều người nó là dấu hiệu các dây thần kinh đang phục hồi.

Luyện tập khứu giác

• Ngửi lặp lại một số mùi quen thuộc mỗi ngày
• Thường dùng vài loại mùi khác nhau rõ rệt
• Thực hiện đều đặn trong thời gian dài
• Có nghiên cứu cho thấy hỗ trợ hồi phục
• Nên tham khảo ý kiến chuyên môn về cách thực hiện

Tính đều đặn quan trọng hơn thời lượng mỗi lần, và kết quả thường xuất hiện sau nhiều tuần.

Khi nào cần đi khám

• Mất khứu giác kéo dài không rõ nguyên nhân
• Xuất hiện đột ngột
• Chỉ ở một bên mũi
• Kèm theo chảy máu mũi hoặc đau
• Kèm theo triệu chứng thần kinh khác
• Ngửi thấy mùi không có thật kéo dài

Triệu chứng một bên luôn đáng chú ý hơn triệu chứng hai bên vì nó gợi ý nguyên nhân tại chỗ.

Với người xung quanh

• Đừng coi nhẹ ảnh hưởng của tình trạng này
• Giúp kiểm tra thực phẩm khi cần
• Hỗ trợ lắp thiết bị báo động
• Chú ý tới việc ăn uống của họ
• Lắng nghe khi họ nói về khó khăn

Sự thấu hiểu từ người xung quanh làm khác biệt lớn, vì đây là tình trạng mà bên ngoài không nhìn thấy gì.

Câu hỏi thường gặp