Người sống gần đường lớn thường nói rằng họ đã quen và không còn nghe thấy tiếng xe nữa. Điều đó đúng về mặt ý thức, nhưng cơ thể thì không quen theo cách đó.
Hai loại phản ứng với âm thanh
- Phản ứng có ý thức là việc ta chú ý tới âm thanh
- Phản ứng tự động là những gì cơ thể làm mà ta không biết
- Phản ứng có ý thức giảm dần khi quen
- Phản ứng tự động thì không giảm theo cách đó
- Đây là chỗ hiểu lầm cơ bản về việc quen với tiếng ồn
Sự tách rời giữa hai loại phản ứng này là lý do người ta đánh giá thấp tác động của môi trường ồn mà mình đang sống.
Những gì cơ thể làm khi nghe tiếng ồn
- Nhịp tim thay đổi
- Cơ bắp căng lên nhẹ
- Hệ thần kinh chuyển sang trạng thái cảnh giác
- Các phản ứng này xảy ra rất nhanh
- Không cần ta nhận ra âm thanh mới xảy ra
Hệ thống thính giác không bao giờ tắt được, khác với mắt có thể nhắm lại, và đó là lý do nó là kênh cảnh báo suốt ngày đêm.
Vì sao thính giác không tắt được
- Không có cơ chế đóng như mí mắt
- Hoạt động cả khi ngủ
- Là hệ thống cảnh báo nguy hiểm từ mọi hướng
- Có ý nghĩa sống còn trong tiến hoá
- Nhưng trong môi trường hiện đại thì bị kích hoạt quá nhiều
Một hệ thống thiết kế để cảnh báo thú dữ giờ phải xử lý tiếng còi xe suốt ngày, và nó không phân biệt được.
Tác động lên giấc ngủ
- Làm giấc ngủ nông hơn
- Gây các lần thức giấc rất ngắn không nhớ được
- Giảm thời gian ở các giai đoạn ngủ sâu
- Sáng dậy vẫn mệt dù nghĩ là ngủ đủ
- Đây là tác động rõ nhất và phổ biến nhất
Những lần thức giấc quá ngắn để nhớ vẫn cắt đứt chu kỳ ngủ, nên chất lượng giấc ngủ giảm mà người ngủ không biết vì sao.
Tác động lên khả năng tập trung
- Tiếng ồn nền làm giảm hiệu quả công việc trí óc
- Tiếng nói chuyện gây nhiễu nhiều hơn tiếng ồn đều
- Vì não tự động cố hiểu lời nói
- Âm thanh thay đổi bất thường gây nhiễu hơn âm thanh đều
- Trẻ em bị ảnh hưởng nhiều hơn người lớn
Tiếng nói chuyện dù nhỏ vẫn gây nhiễu hơn tiếng máy lạnh to hơn, vì não không bỏ qua được ngôn ngữ.
Tác động lên trẻ em
- Ảnh hưởng tới việc học đọc và học ngôn ngữ
- Trường học gần đường lớn hoặc sân bay có bất lợi
- Trẻ cần tỷ lệ tín hiệu trên nhiễu cao hơn người lớn
- Vì chúng chưa có đủ vốn từ để đoán phần nghe không rõ
- Nên môi trường ồn ảnh hưởng tới chúng nhiều hơn
Người lớn nghe thiếu vài từ vẫn hiểu được nhờ đoán, còn trẻ nhỏ thì không có lợi thế đó.
Tiếng ồn nơi làm việc
- Văn phòng mở là môi trường nhiều nhiễu
- Nhà xưởng có nguy cơ tổn thương thính giác
- Có quy định về bảo hộ trong môi trường ồn
- Tổn thương thính giác do tiếng ồn thường không hồi phục
- Phòng ngừa quan trọng hơn điều trị
Điểm áp chót là điều quan trọng nhất cần nhớ: tế bào thính giác bị tổn thương không tái tạo lại được.
Nghe nhạc bằng tai nghe
- Xu hướng tăng âm lượng khi môi trường ồn
- Thời gian nghe kéo dài mới là vấn đề lớn
- Tai nghe chống ồn cho phép nghe ở mức thấp hơn
- Nghỉ giữa các khoảng nghe
- Nếu người bên cạnh nghe được thì đã quá to
Cách kiểm tra ở dòng cuối đơn giản và dùng được ngay mà không cần thiết bị đo nào.
Nhận biết môi trường quá ồn
- Phải nâng giọng để nói ở khoảng cách một mét
- Sau khi rời đi thấy ù tai
- Nghe kém hơn trong vài giờ sau đó
- Thấy mệt mà không rõ lý do
- Khó tập trung trong môi trường đó
Ù tai sau khi rời một nơi ồn là dấu hiệu tế bào thính giác đã bị quá tải, và nó không nên bị bỏ qua.
Giảm tiếng ồn trong nhà
- Rèm dày và thảm hấp thụ âm thanh
- Kệ sách trên tường có tác dụng tán âm
- Cửa sổ kín khít giảm đáng kể tiếng bên ngoài
- Sắp xếp phòng ngủ ở phía ít ồn nhất
- Đệm chân cho thiết bị gây rung
Phòng có nhiều vật mềm nghe dễ chịu hơn hẳn phòng trống dù độ ồn từ ngoài vào là như nhau.
Khi không thay đổi được môi trường
- Nút bịt tai khi ngủ
- Âm thanh nền đều giúp che tiếng ồn bất thường
- Tai nghe chống ồn khi cần tập trung
- Sắp xếp công việc cần tập trung vào giờ yên tĩnh
- Tìm khoảng yên tĩnh trong ngày
Âm thanh nền đều hoạt động bằng cách làm cho các tiếng động bất thường bớt nổi bật, chứ không phải bằng cách át chúng.
Giá trị của sự yên tĩnh
- Cơ thể cần khoảng thời gian không phải cảnh giác
- Yên tĩnh giúp phục hồi khả năng tập trung
- Không cần hoàn toàn im lặng
- Âm thanh tự nhiên khác với tiếng ồn giao thông
- Tìm được khoảng yên tĩnh mỗi ngày là việc đáng làm
Âm thanh tự nhiên như gió và nước không kích hoạt phản ứng cảnh giác giống như tiếng máy móc, dù cùng mức độ to.
Câu hỏi thường gặp
Quen với tiếng ồn thì có hết ảnh hưởng không?
Không. Ý thức về tiếng ồn giảm đi nhưng các phản ứng của cơ thể vẫn tiếp tục, đặc biệt rõ trong lúc ngủ khi ta không kiểm soát được sự chú ý.
Tiếng ồn ảnh hưởng tới giấc ngủ thế nào?
Nó có thể làm giấc ngủ nông hơn và gián đoạn nhiều lần mà người ngủ không nhớ. Sáng dậy vẫn thấy mệt dù nghĩ rằng mình đã ngủ suốt đêm.
Bao nhiêu là quá ồn?
Một cách nhận biết đơn giản là nếu phải nâng giọng để nói chuyện ở khoảng cách một mét thì môi trường đó đã đủ ồn để đáng chú ý.
Nút bịt tai có hại không?
Dùng đúng cách thì không. Cần giữ vệ sinh, không nhét quá sâu và chọn loại phù hợp. Nó là biện pháp hữu ích khi không thay đổi được môi trường.