Kết cấu và cảm giác khi cầm nắm đồ vật

Khi cầm một món đồ lên, ta có ngay một đánh giá về nó trước cả khi kịp suy nghĩ. Phần lớn đánh giá đó đến từ tay chứ không từ mắt.

Cách ta nhận biết kết cấu

• Lướt ngón tay trên bề mặt tạo ra rung động nhỏ
• Thụ thể trên da cảm nhận các rung động này
• Vân tay giúp tạo và khuếch đại rung
• Não diễn giải thành cảm giác về kết cấu
• Đặt tay yên thì khó nhận ra kết cấu hơn nhiều

Đây là lý do ta luôn tự động di ngón tay khi muốn cảm nhận một bề mặt.

Những gì tay cảm nhận được

• Độ nhám và độ mịn
• Độ cứng và độ đàn hồi
• Nhiệt độ bề mặt
• Độ trơn hay bám
• Trọng lượng và phân bố trọng lượng
• Độ rung khi gõ

Cảm giác nhiệt độ bề mặt cho biết vật liệu là kim loại hay nhựa ngay cả khi cả hai cùng nhiệt độ phòng.

Vì sao kim loại thấy lạnh hơn gỗ

• Cả hai cùng nhiệt độ phòng
• Nhưng kim loại dẫn nhiệt nhanh hơn nhiều
• Nó lấy nhiệt từ tay nhanh hơn
• Nên cảm giác lạnh hơn
• Ta cảm nhận tốc độ truyền nhiệt chứ không phải nhiệt độ

Đây là ví dụ rõ nhất cho thấy giác quan đo tốc độ thay đổi chứ không đo giá trị tuyệt đối.

Trọng lượng và cảm nhận chất lượng

• Vật nặng hơn thường được đánh giá cao hơn
• Liên hệ với độ bền và sự chắc chắn
• Xu hướng này khá ổn định qua nhiều nghiên cứu
• Được tính tới trong thiết kế sản phẩm
• Dù liên hệ đó không phải lúc nào cũng đúng

Nhiều sản phẩm được thêm trọng lượng một cách có chủ đích để tạo cảm giác cao cấp.

Xúc giác trong mua sắm

• Cầm thử làm tăng khả năng mua
• Tạo cảm giác sở hữu trước khi mua
• Cửa hàng thường bày để khách chạm được
• Mua trực tuyến thiếu hoàn toàn kênh này
• Đó là lý do tỷ lệ trả hàng cao hơn ở một số mặt hàng

Với quần áo và vật liệu, việc không sờ được trước khi mua là hạn chế mà hình ảnh không bù lại được.

Đồ dùng hằng ngày

• Tay cầm dao, chảo, dụng cụ
• Độ bám quan trọng cho an toàn
• Cân bằng ảnh hưởng tới sự mỏi khi dùng lâu
• Bề mặt quá trơn gây nguy hiểm khi tay ướt
• Thiết kế tốt tính tới cả những điều này

Một con dao cân bằng tốt dùng cả buổi không mỏi, trong khi con dao nặng đầu làm cổ tay mệt nhanh.

Vải và quần áo

• Cảm giác trên da ảnh hưởng tới việc mặc thường xuyên hay không
• Một số người rất nhạy với nhãn mác và đường may
• Sợi tự nhiên và tổng hợp cho cảm giác khác nhau
• Độ thoáng ảnh hưởng tới cảm giác trong ngày nóng
• Món đồ đẹp mà khó chịu thì ít được mặc

Nhiều món quần áo nằm mãi trong tủ không phải vì không đẹp mà vì mặc vào thấy khó chịu.

Với trẻ nhỏ

• Trẻ khám phá thế giới chủ yếu bằng tay và miệng
• Chơi với các vật liệu khác nhau có giá trị phát triển
• Cát, nước, đất nặn cho trải nghiệm phong phú
• Một số trẻ nhạy cảm với kết cấu nhất định
• Cần được tôn trọng chứ không ép

Trẻ từ chối một số kết cấu thức ăn hoặc quần áo thường là do cảm nhận thật chứ không phải bướng bỉnh.

Người khiếm thị và xúc giác

• Dựa nhiều hơn vào tay để nhận biết
• Đọc chữ nổi đòi hỏi độ nhạy cao
• Kỹ năng phát triển nhờ luyện tập
• Thiết kế có gờ nổi và bề mặt phân biệt được rất hữu ích
• Là yếu tố nên có trong thiết kế không gian công cộng

Các dải gờ dẫn hướng trên vỉa hè là ví dụ của thiết kế dùng xúc giác để truyền thông tin.

Khi cảm giác ở tay giảm

• Khó cầm nắm chính xác
• Dễ làm rơi đồ
• Khó phân biệt các vật nhỏ trong túi
• Tăng nguy cơ bị bỏng hoặc đứt tay
• Nên được khám để tìm nguyên nhân

Cầm nắm chính xác phụ thuộc vào phản hồi liên tục từ da, nên mất cảm giác ảnh hưởng tới vận động chứ không chỉ tới cảm nhận.

Ứng dụng khi chọn đồ trong nhà

• Cầm thử trước khi mua nếu có thể
• Chú ý cảm giác chứ không chỉ hình thức
• Với đồ dùng hằng ngày thì cảm giác quan trọng hơn
• Bề mặt sàn và tay vịn ảnh hưởng tới an toàn
• Đặc biệt với nhà có người cao tuổi

Tay vịn có bề mặt bám tốt là chi tiết nhỏ nhưng có ý nghĩa an toàn thực sự.

Cách nghĩ tổng thể

• Xúc giác tham gia vào nhiều đánh giá hằng ngày
• Phần lớn diễn ra ngoài ý thức
• Ảnh hưởng tới quyết định mua và tới việc dùng lâu dài
• Là kênh mà hình ảnh không thay thế được
• Chú ý tới nó giúp chọn đồ tốt hơn

Món đồ mà tay thích cầm là món đồ sẽ được dùng, và đó là tiêu chí thực tế hơn nhiều so với vẻ ngoài.

Câu hỏi thường gặp