Trước khi biết nói, trẻ đã hiểu được rất nhiều qua cách được bế và được chạm. Kênh giao tiếp đó không biến mất khi ta lớn lên, chỉ là nó trở nên ít được nói tới.
Tiếp xúc trong những năm đầu đời
- Là kênh giao tiếp đầu tiên
- Tiếp xúc da kề da được khuyến khích với trẻ sơ sinh
- Ảnh hưởng tới thân nhiệt và nhịp thở của trẻ
- Tham gia vào quá trình gắn bó
- Bế và ôm không làm hư trẻ
Quan niệm rằng bế nhiều làm trẻ hư đã bị nhìn nhận lại, vì nhu cầu được ôm là nhu cầu thật của trẻ nhỏ.
Tác động sinh lý của tiếp xúc
- Ảnh hưởng tới nhịp tim
- Ảnh hưởng tới trạng thái căng thẳng
- Tạo cảm giác an toàn
- Có thể làm giảm cảm nhận đau
- Tác động diễn ra nhanh và không cần lời
Nắm tay người đang sợ hãi có tác dụng nhanh hơn và rõ hơn bất kỳ lời trấn an nào.
Tiếp xúc trong chăm sóc người bệnh
- Nắm tay khi người bệnh lo lắng
- Đặt tay lên vai khi thông báo tin khó
- Truyền đạt sự có mặt mà lời nói không làm được
- Cần chú ý tới sự thoải mái của người bệnh
- Phân biệt với các thao tác khám chữa
Với người đang ở giai đoạn cuối, sự có mặt qua tiếp xúc thường có giá trị hơn mọi lời an ủi.
Tiếp xúc ở người cao tuổi
- Nhiều người sống một mình và ít được chạm
- Mất bạn đời làm mất nguồn tiếp xúc chính
- Thiếu tiếp xúc liên hệ với cảm giác cô đơn
- Ôm khi gặp và nắm tay khi trò chuyện có ý nghĩa
- Là phần dễ bị bỏ qua trong chăm sóc
Người cao tuổi sống một mình có thể trải qua nhiều ngày liền không ai chạm vào họ, và đó là điều ít được nghĩ tới.
Khác biệt văn hoá
- Quy tắc về khoảng cách khác nhau giữa các nơi
- Tần suất và kiểu tiếp xúc cũng khác
- Điều bình thường ở nơi này là suồng sã ở nơi khác
- Quy tắc được học từ nhỏ nên tưởng là tự nhiên
- Khi tiếp xúc đa văn hoá cần chú ý
Khoảng cách đứng khi trò chuyện là thứ người ta chỉ nhận ra khi gặp người có quy ước khác mình.
Khác biệt cá nhân
- Mức độ thoải mái với tiếp xúc rất khác nhau
- Phụ thuộc vào tính cách và trải nghiệm
- Một số người nhạy cảm với tiếp xúc bất ngờ
- Không có mức đúng chung cho mọi người
- Cần quan sát và tôn trọng
Người không thích được chạm không phải lạnh lùng mà chỉ có ngưỡng khác với người khác.
Ranh giới và sự đồng ý
- Chú ý phản ứng của người kia
- Hỏi khi không chắc
- Tôn trọng khi họ lùi lại
- Ý định tốt không thay thế được sự đồng ý
- Trẻ em cũng có quyền từ chối ôm
Cho trẻ quyền nói không với việc ôm dạy chúng rằng cơ thể mình là của mình, và đó là bài học quan trọng.
Dạy trẻ về ranh giới
- Không ép trẻ ôm người lớn
- Đưa ra lựa chọn thay thế như vẫy tay
- Giải thích rằng cơ thể là của mình
- Dạy phân biệt tiếp xúc phù hợp và không phù hợp
- Tạo không khí để trẻ dám kể
Điểm cuối là quan trọng nhất: trẻ cần tin rằng nói ra sẽ được lắng nghe chứ không bị trách.
Tiếp xúc trong nơi làm việc
- Quy tắc khác với trong gia đình
- Bắt tay là mức được chấp nhận rộng rãi
- Cần thận trọng với các hình thức khác
- Quan hệ có chênh lệch quyền lực cần cẩn trọng hơn
- Khi không chắc thì chọn mức ít tiếp xúc hơn
Người ở vị trí cao hơn cần cẩn trọng hơn vì người kia khó từ chối một cách thoải mái.
Vật nuôi và tiếp xúc
- Vuốt ve vật nuôi có tác động thư giãn
- Là nguồn tiếp xúc quan trọng với người sống một mình
- Không thay thế được tiếp xúc với người
- Nhưng có giá trị thật
- Được ứng dụng trong một số chương trình chăm sóc
Với nhiều người sống một mình, vật nuôi là nguồn tiếp xúc cơ thể duy nhất trong ngày.
Khi thiếu tiếp xúc kéo dài
- Liên hệ với cảm giác cô đơn
- Thường gặp ở người sống một mình
- Cũng gặp trong giai đoạn cách ly xã hội
- Ít được nhận ra như một nhu cầu
- Nhưng tác động là thật
Người ta dễ nhận ra mình thiếu trò chuyện nhưng ít khi nhận ra mình thiếu tiếp xúc.
Cách nghĩ thực tế
- Tiếp xúc là nhu cầu suốt đời chứ không chỉ ở trẻ nhỏ
- Mức độ phù hợp khác nhau giữa các cá nhân
- Quan sát và tôn trọng quan trọng hơn quy tắc cứng
- Một cái ôm đúng lúc nói được nhiều hơn lời
- Nhưng chỉ khi nó được đón nhận
Sự chú ý tới phản ứng của người đối diện là thứ phân biệt một cái chạm ấm áp với một cái chạm gây khó chịu.
Câu hỏi thường gặp
Tiếp xúc có thật sự quan trọng với trẻ sơ sinh không?
Rất quan trọng. Tiếp xúc da kề da được khuyến khích trong chăm sóc trẻ sơ sinh vì tác động lên thân nhiệt, nhịp thở và sự gắn bó.
Người lớn có cần tiếp xúc không?
Nhu cầu này không mất đi. Thiếu tiếp xúc kéo dài có liên hệ với cảm giác cô đơn, nhất là ở người sống một mình và người cao tuổi.
Vì sao cách chạm khác nhau giữa các nền văn hoá?
Vì quy tắc về khoảng cách và tiếp xúc là quy ước xã hội được học từ nhỏ. Điều bình thường ở nơi này có thể là suồng sã ở nơi khác.
Làm sao biết một cái chạm có phù hợp không?
Chú ý phản ứng của người kia, hỏi khi không chắc, và tôn trọng khi họ lùi lại. Ý định tốt không thay thế được sự đồng ý.